Kiçik görünən xərclər ilin sonunda minlərlə manata çevrilə bilər. Bu məqalədə lazımsız yerə pul xərclədiyimiz 10 istiqaməti göstərəcəyəm.
Bəzən büdcəmizi böyük alışlar deyil, hər ay təkrarlanan kiçik və nəzarətsiz ödənişlər pozur. İstifadə etmədiyimiz abunəlik, sifarişə əlavə olunan çatdırılma haqqı, bank komissiyası və ya soyuducuda xarab olan ərzaq ayrı-ayrılıqda böyük görünməyə bilər. Lakin bütün bunları bir il üzrə topladıqda yüzlərlə, hətta minlərlə manat itirdiyimiz ortaya çıxır.
AARP-nin şəxsi maliyyə ilə bağlı məqaləsində də unudulmuş abunəliklər, bank komissiyaları, çatdırılma, enerji sərfiyyatı və ərzaq israfı ən çox rast gəlinən pul itkisi mənbələri kimi göstərilir. Azərbaycan reallığında isə bu siyahıya valyuta çevirmə xərcləri, taksitlə alışlar və mobil tətbiqlərə edilən ödənişləri də əlavə etmək lazımdır.
Bir tətbiqi sınaqdan keçirmək üçün kart məlumatlarını daxil edir, bir aylıq abunəlik alırıq. Sonra isə həmin xidmətdən istifadə etməsək də, ödəniş hər ay avtomatik tutulmağa davam edir.
Bura aşağıdakılar daxil ola bilər:
Ayda cəmi 10 manatlıq iki unudulmuş abunəlik ildə 240 manat xərc yaradır. Xarici platformalarla işləyən şəxslərdə isə istifadə edilməyən abunəliklərin aylıq məbləği rahatlıqla 30–50 manata çata bilər.
Nə etmək olar? Bank tətbiqində son üç ayın çıxarışını yoxlayın. Təkrarlanan ödənişləri ayrıca siyahıya alın və son 30 gündə istifadə etmədiyiniz xidmətləri dayandırın. İllik abunəlik almadan əvvəl xidmətdən ən azı iki-üç ay istifadə etmək daha təhlükəsizdir.
Netflix, YouTube Premium, Spotify və digər platformaların hər biri ayrıca münasib görünür. Problem onların eyni anda aktiv olmasıdır.
Netflix-in Azərbaycan üçün göstərilən paketləri aylıq 7,99–11,99 avro, yəni 27 iyul 2026-cı il məzənnəsi ilə vergidən əvvəl təxminən 15,5–23,2 manat təşkil edir. Təkcə bir Netflix abunəliyi ildə 186–279 manata başa gələ bilər.
Bunun üzərinə başqa video, musiqi və idman platformaları əlavə edildikdə aylıq rəqəm 40–60 manata çata bilər.
Nə etmək olar? Bütün platformaları eyni vaxtda saxlamaq əvəzinə rotasiya üsulundan istifadə edin. Məsələn, bir-iki ay Netflix, sonra başqa platforma. İzlədiyiniz serial bitdikdə abunəliyi dayandırın. Ailə paketini isə yalnız xidmətin qaydalarına uyğun şəkildə eyni ev təsərrüfatında yaşayan şəxslərlə paylaşın.
Kart pulsuz təqdim olunsa da, onunla əlaqəli bütün xidmətlər pulsuz olmaya bilər. SMS bildirişləri, nağdlaşdırma, başqa banka köçürmə, xarici valyutada əməliyyat və kartın yenilənməsi üçün ayrıca ödəniş tutula bilər.
Bankların açıq tariflərində SMS bildiriş xidmətinin kartdan asılı olaraq aylıq 0,90 manatdan 5 manata qədər dəyişdiyi görünür. Bəzi köçürmələrdə isə 1 faiz və minimum 1 manat komissiya tətbiq oluna bilər.
Bir nəfərin üç kartı varsa və hər kart üzrə 3 manat SMS xidməti ödəyirsə, yalnız bildirişlərə ildə 108 manat xərcləyir.
Nə etmək olar?
Mobil tətbiqdə pulsuz push-bildiriş varsa, ödənişli SMS xidmətinə ehtiyacınızı yenidən qiymətləndirin. Pul köçürməzdən və nağdlaşdırmazdan əvvəl kartın aylıq pulsuz limitlərini yoxlayın. İstifadə etmədiyiniz kartları isə sadəcə sıfır balansda saxlamaq əvəzinə rəsmi qaydada bağlayın.
Xarici saytdan alış zamanı görünən qiymət həmişə kartdan çıxılacaq son məbləğ olmur. Bankın valyuta məzənnəsi, xarici əməliyyat vergisi, platforma komissiyası və əlavə xidmət haqqı yekun qiyməti artıra bilər.
Eyni vəziyyət taksit və “faizsiz kredit” təkliflərində də müşahidə olunur. Məhsulun hissə-hissə satış qiyməti nağd və ya birdəfəlik ödəniş qiymətindən yüksəkdirsə, fərq faktiki maliyyələşmə xərcidir.
İnvestisiya və kriptovalyuta platformalarında da yalnız alış komissiyasına deyil, alış-satış qiymətləri arasındakı fərqə, vəsaitin çıxarılması haqqına və valyuta çevirməsinə baxmaq lazımdır.
Nə etmək olar? Müqayisəni aylıq ödəniş üzrə deyil, ödəniləcək yekun məbləğ üzrə aparın. Xarici alışdan əvvəl bankın tətbiq etdiyi məzənnəni Mərkəzi Bankın rəsmi məzənnəsi ilə müqayisə edin.
Yemək sifarişində yalnız yeməyin qiymətini ödəmirik. Çatdırılma haqqı, xidmət haqqı, kiçik sifariş əlavəsi və bəzən restorandakı qiymətlə tətbiqdəki qiymət arasındakı fərq də hesaba əlavə olunur.
Wolt-un Bakı üzrə açıqlamasında çatdırılma haqqının məsafədən asılı olaraq 2 manatdan başlayaraq maksimum 5 manata çata bildiyi göstərilir. Wolt+ abunəliyinin aylıq qiyməti isə 5,49 manatdır.
Ayda səkkiz dəfə sifariş verən və hər sifariş üçün orta hesabla 3 manat çatdırılma ödəyən şəxs ildə 288 manat yalnız çatdırılmaya xərcləyir. Buraya xidmət haqqı və restoran qiymət fərqi daxil deyil.
Nə etmək olar? Sifarişdən əvvəl restoranın öz çatdırılmasının olub-olmadığını yoxlayın. Yaxın məsafədədirsə, sifarişi özünüz götürün. Abunə paketi isə yalnız aylıq çatdırılma xərcləriniz onun qiymətini davamlı olaraq üstələyirsə sərfəlidir.
Bakının yayında kondisionersiz qalmaq real deyil. Amma kondisioneri boş otaqda işlətmək, pəncərə açıq halda istifadə etmək və temperaturu həddindən artıq aşağı salmaq əlavə xərc yaradır.
2026-cı ildə əhali üçün elektrik enerjisinin tarifi aylıq istehlakın ilk 200 kVt-saatı üçün 8,4 qəpik, 200–300 kVt-saat arasındakı hissə üçün 10 qəpik, 300 kVt-saatdan yuxarı hissə üçün isə 15 qəpikdir. Bundan əlavə, əhali abonentləri üçün aylıq 1 manat sabit tarif tətbiq olunur.
Məsələn, orta hesabla 1 kVt enerji sərf edən cihaz gündə dörd saat, ayda 30 gün işləsə, 120 kVt-saat enerji istifadə edir. Bu isə istehlak pilləsindən asılı olaraq təxminən 10–18 manat deməkdir.
Nə etmək olar?
Kondisioneri 18–20 deyil, 23–25 dərəcə aralığında istifadə edin.
Televizor, monitor, printer, oyun konsolu, modem, adapter və digər cihazlar söndürülmüş görünsə də, elektrik şəbəkəsinə qoşulu qaldıqda enerji sərf edə bilər.
Evdə gözləmə rejimində olan bütün cihazların ümumi sərfiyyatı cəmi 30 vatt olsa belə, bu, il ərzində təxminən 263 kVt-saat edir. Mövcud tariflərlə bu rəqəm ildə təxminən 22–39 manatlıq elektrik enerjisinə bərabərdir.
Nə etmək olar? Televizor, oyun konsolu, kompüter avadanlığı və adapterləri açarlı uzadıcıya qoşun. Evdən çıxarkən bir düymə ilə hamısını söndürmək daha rahatdır. Soyuducu, təhlükəsizlik sistemi və internet bağlantısının daimi lazım olduğu cihazlar istisnadır.
Kitab almaq faydalı xərcdir, amma yalnız oxunduğu halda. Endirim zamanı çoxlu kitab alıb onların illərlə rəfdə qalması da istehlakın başqa formasıdır.
Yerli kitab mağazalarında bir çox bədii və qeyri-bədii kitabın qiyməti təxminən 6–16 manat aralığındadır; xarici nəşrlər və xüsusi formatlar daha baha ola bilər.
Ayda iki kitab alıb yalnız birini oxuyan şəxs ildə 12 kitabın pulunu lazımsız ödəyə bilər. Orta qiyməti 15 manat götürsək, bu, 180 manatdır.
Nə etmək olar? Yeni kitabı əvvəlki kitabı bitirdikdən sonra alın. Dostlarla kitab mübadiləsi edin, ikinci əl satışlardan və kitabxanalardan istifadə edin. Elektron versiya daha ucuzdursa və həmin formatda həqiqətən oxuyacaqsınızsa, rəqəmsal kitab seçin.
Telefon, televizor və məişət texnikası alarkən satıcı çox vaxt standart zəmanətə əlavə olaraq bir və ya iki illik ödənişli zəmanət təklif edir.
Azərbaycan mağazalarında əlavə zəmanətin qiyməti məhsuldan asılı olaraq kiçik əşyalar üçün 10–15 manat, bəzi məişət texnikası üçün isə 50–80 manat ola bilər.
Əlavə zəmanət avtomatik olaraq pis məhsul deyil. Problem onun şərtlərini oxumadan alınmasıdır. Zərbə, maye təması, istifadəçi xətası və müəyyən detallar müqavilədə istisna edilə bilər.
Nə etmək olar? Əvvəlcə istehsalçının standart zəmanət müddətini öyrənin. Sonra əlavə zəmanətin konkret olaraq nəyi əhatə etdiyini, servis limitini və hansı hallarda ödənişdən imtina ediləcəyini yoxlayın. Ucuz və asan təmir olunan məhsula əlavə zəmanət almaq çox vaxt mənasızdır.
Supermarketdə planlaşdırmadan alış etdikdə ehtiyacımızdan artıq məhsul alırıq. Endirim və böyük qablaşdırma bizi daha çox almağa təşviq etsə də, məhsul istifadə edilmədən xarab olursa, həmin endirim qənaət deyil.
Bir ailə həftədə cəmi 10 manatlıq meyvə, tərəvəz, süd məhsulu və hazır yemək atırsa, bu, ildə 520 manat itki deməkdir. Həftəlik israf 15 manata çatdıqda illik məbləğ 780 manat olur.
Nə etmək olar?
Bu gün aşağıdakı addımları yerinə yetirmək kifayətdir:
Təkcə abunəlik, bank komissiyası, çatdırılma və ərzaq israfında edilən dəyişikliklər bir ailənin büdcəsində ayda 70–150 manatlıq əlavə vəsait yarada bilər. Bu, gəliri artırmadan ildə 840–1 800 manat qənaət etmək deməkdir.
Əsas məqsəd bütün rahatlıqlardan imtina etmək deyil. Məqsəd pulun həqiqətən istifadə etdiyimiz və həyatımıza dəyər qatan məhsul və xidmətlərə xərclənməsidir.
İlon Mask “The Economist” jurnalının baş redaktoru Zanni Minton Beddoesə saat yarımlıq müsahibə veri
Son bir neçə ayda müxtəlif kriptobirjalar bağlanma barədə məlumat yayıb. Bir yandan Stablecoin-ə art
Karyeranızın inkişafı üçün beynəlxalq müsabiqələrdə iştirak etmək və dünyanı səyahət edərək, dünyagö
