İnsan beynində də belə bir şey var ki, uşaq ikən məruz qaldığımız travmalar və şiddət o an beynimiz tərəfindən fəlakət kimi qeydə alınsa da, həyatda qalmaq üçün şifrələnərək yaddaşın qara qutusuna atılır. Fransız psixiatrı Pyer Jane travmanın bu cür kapsullaşdırılmasını "psixoloji dissosiasiya" adlandırırdı. Uşaq beyni həmin an bu ağır yükü qaldıra bilmədiyi üçün hisslərini dondurur, reallıqdan qaçır və baş verənləri adiləşdirir.

İllər sonra həmin xatirələrin birdən-birə, heç ağla gəlməyən bir anda şüura sıçraması və insana ilk dəfə olaraq ağır dəhşət hissi yaşatması neyrobioloji bir zərurətdir. Beynin qorxu və emosiya mərkəzi olan amiqdala həmin hadisələrin dəhşətini 100% dəqiqliklə qoruyub saxlayır, lakin zaman anlayışını idarə edən hipokampus uşaq ikən bu məlumatı nizamlı bir keçmiş kimi arxivləşdirə bilmir. Niderlandlı neyrobioloq Bessel van der Kolk və müasir tədqiqatçılar göstərir ki, insan yalnız özünü tam təhlükəsiz hiss etdikdə, müstəqil bir yetkinə çevrildikdə beynin müdafiə mexanizmi zəifləyir və qara qutu açılır. İllər sonra duyulan o dəhşət hissi əslində uşaq ikən haqsızlığa uğramış, amma qorxusundan ağlaya və qəzəblənə bilməmiş o balaca insanın gecikmiş reaksiyasıdır.

Yaddaşın qara qutusundan çıxan bu kölgələri qəbul etmək və emal etmək unutmağın ən şüurlu yoludur. Ziqmund Froyd qeyd edirdi ki, şüuraltına sıxışdırılmış travmatik material dərk edilənə qədər insanın indiki həyatını və münasibətlərini gizlicə idarə edən bir kabus kimi təkrar olunur. Uşaq ikən sosial mühitdən təcrid edilən bir insanın yetkinlikdə insanlarla ünsiyyətdən qaçması və ya özünü cəmiyyətə layiq görməməsi, həmin qara qutunun hələ də arxadan siqnal verməsidir. Bu nöqtədə isə nevrologiyada "rekonsolidasiya" adlanan proses işə düşür: insan keçmişdəki o səhnələrə böyümüş, güclənmiş yetkin gözü ilə baxdıqda, baş verənlərin öz günahı deyil, böyüklərin qəddarlığı olduğunu anlayır və xatirənin emosional zəhərini zərərsizləşdirir.

Nəticədə, yaddaşınızın qaranlıq künclərindən illər sonra peyda olan bu xatirələr beyninizin özünü təmizləmək və azad etmək üçün qara qutunu nəhayət istifadəyə verməsidir. Siz artıq həmin çətinliklər qarşısında aciz qalan, otağa qapanan və ya utandırılan uşaq deyilsiniz. Siz həmin səhnəni kənardan izləyən və o uşağın haqqını verən yetkin bir insansınız. Yaddaşın qara qutusundakı qəza lentləri bir dəfə sonuna qədər dinlənildikdə və dərk edildikdə, keçmişin bütün dəhşəti köhnə bir sənəd kimi arxivə gömülür və insan nəhayət ki, öz gələcəyini keçmişin kölgələrindən tamamilə azad bir şəkildə inşa etməyə başlayır.