İmanuel Kant deyirdi ki, biz əşyaların yalnız beynimizdə yaratdığı təəssüratları - "Fenomenləri" görürük. Amma obyektlərin bizdən asılı olmayan mütləq halı, yəni "Nomen" sahəsi bizə qapalıdır. Məsələn, bir almanın rəngini, qoxusunu və dadını silsək, geriyə qalan o "şey" nədir? Biz heç vaxt almanın özünü tanıya bilmərik, biz yalnız beynimizin çəkdiyi "alma portreti" ilə tanışıq. Şüurdankənar dünya, əşyaların maskasız və çılpaq reallığıdır.
Kvant fizikası bizə sübut edir ki, reallıq yalnız ona baxdıqda konkretləşir. Müşahidə olunmayan bir zərrəcik eyni anda hər yerdə ola bilər (Superpozisiya). Əgər kainatda heç bir şüurlu varlıq olmasaydı, dünya bəlkə də sonsuz ehtimalların bir-birinə qarışdığı bulanıq bir enerji yığını olaraq qalacaqdı. Şüur bu xaosa baxaraq onu nizamlı bir mənzərəyə çevirir. Biz aradan çəkilsək, kainat olmağa davam edər, amma görünməz olar.
Biocentrizm nəzəriyyəsinə görə, reallığı yaradan bioloji proseslərdir. Meşədə yıxılan ağac, əgər onu eşidən bir qulaq yoxdursa, səs çıxarırmı? Xeyr. Çünki səs, sadəcə beyində yaranan bir interpretasiyadır. Şüurdan kənarda rəng yoxdur (yalnız elektromaqnit dalğaları var), səs yoxdur (yalnız vibrasiyalar var). Şüurdankənar dünya, bizim ona rəng və məna verməyimizi gözləyən ölü bir sükutdur.
Lüdviq Vitqenşteyn demişdi: "Dilimin sərhədləri dünyamın sərhədləridir." Şüurumuzdan kənarda olan şeylər bəlkə də sadəcə "təsvir edə bilmədiyimiz" şeylərdir. Üçölçülü bir varlıq olaraq biz dördüncü, beşinci ölçüləri görə bilmirik, amma onlar yanımızdadır. Şüurdankənar dünya, yanımızdan keçən amma sensorlarımıza ilişməyən sonsuz bir varlıq qatıdır.
Karl Yunqun fikrincə, fərdi şüurumuz nəhəng bir okeanın üzərindəki kiçik bir qayıqdır. Altda isə bəşəriyyətin ortaq yaddaşı, qədim qorxular və arxeotiplər yatır. Şüurdankənar dünya həm də bizim "içimizdəki" naməlumdur. Biz hər gün bu qaranlıq okeanın üzərində üzürük, amma dərinlikdə nələrin gizləndiyini bilmirik.
Şüur bir pəncərədir. Biz pəncərədən baxıb "dünya budur" deyirik. Amma pəncərənin çərçivəsindən kənarda divarlar və sonsuz bir boşluq var. Bizim "reallıq" dediyimiz şey, kainatın şüur süzgəcindən keçmiş kiçik bir hissəsidir. Bəlkə də həqiqi kainat bizim üçün tamamilə "yad" bir yerdir və insanı insan edən, bildiyi kiçik dünyası deyil, bilmədiyi o sonsuz okeana duyduğu heyranlıqdır.
