Bir insan sevdiyi qadına necə belə vəhşilik edə bilər?
Qadınlara qarşı törədilən ağır cinayətlərə, zorakılığa, seksual təcavüzə və qətllərə baxanda diqqət çəkən bir məqam var: bunları törədən şəxslər çox vaxt qadına tamamilə yad insanlar olmur. Əksinə, onun sevgilisi, həyat yoldaşı, keçmiş partnyoru və ya başqa bir yaxını ola bilir.
Bəzən isə daha qəribə bir vəziyyət yaranır.
Zorakılıq edən insan münasibətin əvvəlində qadına çox diqqət göstərən, onunla maraqlanan, qayğı göstərən, onu qoruyan və hətta həddindən artıq sevən biri kimi görünə bilər.
Bəs necə olur ki, insan sevdiyini düşündüyü qadına qarşı belə vəhşiləşir?
Bunun cavabını tapmağa çalışacağıq.
İlk öncə statistikaya baxaq.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatlarına görə, dünyada 15 yaşdan yuxarı qadınların təxminən 31,6%-i — 840 milyon qadın — həyatlarının hansısa dövründə fiziki və/və ya seksual zorakılığa məruz qalıb.
Münasibətdə olmuş 15–49 yaşlı qadınların təxminən 25,8%-i isə həyatında ən azı bir dəfə hazırkı və ya keçmiş intim partnyoru tərəfindən fiziki və ya seksual zorakılığa məruz qalıb.
UNODC-nin məlumatına görə, 2024-cü ildə dünyada təxminən 50 min qadın və qız intim partnyoru və ya ailə üzvü tərəfindən öldürülüb. Bu, qəsdən öldürülən bütün qadınların təxminən 60%-idir.
Yəni orta hesabla hər gün 137 qadın yaxın münasibətdə olduğu və ya ailəsindən olan bir insan tərəfindən öldürülüb.
İndi təsəvvür edin ki, belə bir qadından soruşuruq:
“Bu insanın bir gün sizi öldürə və ya ağır şəkildə yaralaya biləcəyini münasibətin əvvəlində düşünürdünüzmü?”
Çox güman ki, cavab “xeyr” olacaq.
Çünki təhlükəli insan həmişə münasibətin əvvəlindən təhlükəli görünmür.
Bəzən əksinə, həddindən artıq diqqətcil olur.
Sizinlə daim maraqlanır. Harada olduğunuzu bilmək istəyir. Sizi qoruduğunu deyir. Hər şeyinizlə maraqlanır. Sizi itirməkdən qorxduğunu göstərir.
Bunların hamısı ilk baxışda sevgi kimi görünə bilər.
Amma münasibətə məsafə, rədd edilmək və ya ayrılıq daxil olduqda başqa bir tərəf üzə çıxa bilər.
Çünki bəzi insanlarda sevgi ilə sahiblik hissi bir-birinə qarışır.
Qadın ayrılır.
Və beynində belə düşüncələr başlayır:
“İndi başqası ilə sevgili olacaq.”
“İndi başqasını öpəcək.”
“Deməli, bu vaxta qədər məni sevmirmiş.”
“Məndən istifadə edib.”
“Mənə bunu necə edə bilər?”
Bu düşüncələr təkrarlandıqca qısqanclıq qəzəbə, qəzəb isə intiqam istəyinə çevrilə bilər.
Və insan bir nöqtədə “mən sənə göstərərəm” düşüncəsinə keçə bilər.
Bunun nə qədər təhlükəli ola biləcəyini göstərən məşhur nümunələrdən biri türk müğənnisi Bergenin həyatıdır.
Bergen, əsl adı ilə Belgin Sarılmışer, həyat yoldaşı Halis Serbestdən dəfələrlə zorakılıq görmüşdü. 1982-ci ildə İzmir səhnəsində olarkən onun azdırdığı hücum nəticəsində Bergenin üzünə kezzap atıldı. Hücum nəticəsində ağır yanıq xəsarətləri aldı və sağ gözündə görmə qabiliyyətini itirdi. (Cumhuriyet)
Amma hekayə bununla bitmədi.
Bergen həyatına davam etdi, yenidən səhnəyə çıxdı və məşhurlaşdı. Lakin illər sonra, 14 avqust 1989-cu ildə, boşandığı Halis Serbest tərəfindən güllələnərək öldürüldü. Bergen cəmi 30 yaşında idi. (Cumhuriyet)
Bu hadisədə bizi düşündürən məhz budur:
İnsan niyə bir vaxtlar sevdiyi qadının üzünü yandıracaq, illər sonra isə onu öldürəcək qədər nifrət edə bilər?
Çünki burada söhbət artıq sevgidən getmir.
Burada qadının müstəqil bir insan kimi qəbul edilməməsi var.
“Məndən ayrılıb?”
“Başqasını sevəcək?”
“Məndən sonra xoşbəxt olacaq?”
Bəzi insanlarda bu düşüncələr belə bir qənaətə çevrilə bilər:
“Əgər mənimlə deyilsə, heç kimlə olmayacaq.”
Bu, sevgi deyil.
Bu, sahiblik hissidir.
Bəzi hallarda belə davranışlarda psixopatik xüsusiyyətlər də müşahidə oluna bilər: empatiyanın zəifliyi, manipulyasiya, peşmanlığın olmaması və başqalarını öz məqsədləri üçün istifadə etmək.
Amma hər zorakı insanı “psixopat” adlandırmaq da düzgün deyil. Zorakılığın arxasında müxtəlif psixoloji və sosial mexanizmlər ola bilər.
Əsas məsələ isə budur:
Sevgi qarşı tərəfin üzərində sahiblik hüququ vermir.
Səni sevən insanın səni itirməkdən qorxması mümkündür.
Amma səni itirdiyi üçün sənə zərər verməsi sevginin deyil, nəzarət ehtiyacının göstəricisidir.
Və bəlkə də əsl yetkinlik məhz burada başlayır:
İnsan istədiyi insanı əldə etməkdə deyil, istəmədiyi cavabı aldıqda özünü idarə etməkdə güclüdür.
