DNS (Domain Name System) nədir?

İnternetdə gəzərkən hər dəfə bir saytın adını (məsələn, google.com) yazdıqda, pərdə arxasında saniyənin mində biri qədər sürətli və möhtəşəm bir proses baş verir. Bu prosesin mərkəzində DNS (Domain Name System) dayanır.

Gəl, DNS-in nə olduğunu və niyə ona "İnternetin telefon kitabçası" deyildiyini sadə şəkildə izah edim.

1. DNS (Domain Name System) Nədir?

Kompyuterlər və serverlər bir-biri ilə rəqəmlər, yəni IP ünvanları vasitəsilə ünsiyyət qururlar (məsələn: 172.217.16.206). Lakin biz insanlar üçün minlərlə belə rəqəmi yadda saxlamaq qeyri-mümkündür. Biz sözləri daha yaxşı yadda saxlayırıq.

DNS-in əsas vəzifəsi: İnsanların başa düşdüyü domen adlarını (https://www.google.com/url?sa=E&source=gmail&q=google.com) kompyuterlərin başa düşdüyü IP ünvanlarına çevirməkdir.

2. DNS Necə İşləyir? (Zəncirvari Proses)

Sən brauzerdə bir ünvan yazdıqda, sorğu aşağıdakı mərhələlərdən keçir:

DNS Resolver (Sorguçu): İlk dayanacaqdır. Adətən sənin internet provayderin tərəfindən idarə olunur. O, "https://www.google.com/url?sa=E&source=gmail&q=google.com haradadır?" sualına cavab axtarmağa başlayır.

Root Server (Kök Server): Dünyada cəmi 13 əsas kök server qrupu var. O, səni uyğun zonaya (məsələn, .com və ya .az) yönləndirir.

TLD Server (Top-Level Domain): .com, .net, .org kimi uzantıları idarə edir. O, həmin domen adının hansı konkret serverdə qeydiyyatda olduğunu bilir.

Authoritative Name Server: Son dayanacaqdır. Burada saytın əsl IP ünvanı saxlanılır. O, IP-ni tapır və brauzerə geri göndərir.

3. DNS-in Faydaları Nədir?

Yaddaş dostu: 185.110.191.100 yazmaq əvəzinə, sadəcə saytadi.az yazırıq.

Çeviklik: Əgər bir sayt öz serverini dəyişsə və IP-si yenilənsə, sən bunu hiss etmirsən. DNS qeydləri yenilənir və sən yenə köhnə adla sayta daxil olursan.

Sürət (Caching): DNS məlumatları cihazın yaddaşında (cache) saxlanılır. Eyni sayta ikinci dəfə daxil olduqda, sorğu bütün dünyaya yayılmır, birbaşa yaddaşdan gəlir.

4. Populyar DNS Serverlər

Bəzən internet provayderinin DNS-i yavaş ola bilər. Belə hallarda daha sürətli və təhlükəsiz alternativlərdən istifadə edirlər:

Google DNS: 8.8.8.8 və 8.8.4.4

Cloudflare: 1.1.1.1

OpenDNS: 208.67.222.222

Xülasə

DNS olmasaydı, internetdən istifadə etmək üçün əlimizdə qalın bir "IP nömrələri siyahısı" saxlamalı olardıq. O, rəqəmsal dünyanın ən vacib tərcüməçisidir.