Tarix: 27.07.2025
İllərdir həyatımın içində bütünləşən bir romanı yazmağa qərar verdim. Həyatımı yazmağa adamış biri olaraq özümü sadəcə yazdıqlarımla sübut etdirmək istəyirəm.
17 yaşlı Raminin Petrova romanı yazma sərgüzəşti bu vaxtdan bəri başladı…
P E T R O V A
I
Paris, 1810-cu il
Armand Devereux səhərin boz işığında təkbaşına oturmuşdu. Otağın divarlarına çırpılan külək, taxta döşəmənin uzun illərdən bəri saxladığı nəm qoxusu ilə qarışmışdı. Parisin kənarındakı bu köhnə malikanədə hər səhər eyni səslə oyanırdı, soyuq külək və malikədə açılan qapıların qıcırdama səsi…
Otağın ortasındakı ağır palıd masasında açıq qalmış bir dəftər vardı. Dəftərin kənarına düşən qara mürəkkəb ləkələri sanki onun qəlbindəki tərəddüdlərin nişanəsi idi. O, yazır, cümlələrin ortasında dayanır, sonra bəzilərini silir, bəzilərini yarımçıq qoyurdu. Sanki hər söz, hər cümlə onun üçün bir günah idi, düz yazsan, özünü ifşa etmiş olacaqdın, sussan bu dəfə həyat səni məğlub edəcəkdi.
“Bəlkə də insan yalnız öz düşüncələrinin əsiridir,” – deyə Armand sanki öz-özünə, amma qətiyyən ucadan demədən düşündü. “Bütün savaşlar, bütün sevgilər… hamısı yalnız bir aldatmacadır. Biz sadəcə daha gözəl görünmək üçün döyüşürük, daha gözəl xəyal qurmaq üçün sevirik.”
Onun sifətində qəribə bir təmkin vardı kimsə onun bu sakitliyini soyuq aristokrat qüruru adlandırardı, amma əslində bu yalnız yorğunluq idi. Armand sevməyi bilirdi, amma bu sevgi heç vaxt sərbəst buraxılmış bir ehtiras deyildi o, sevgini belə özünə tabe etməyi bacaran adamlardan idi.
Pəncərədən çölə baxdı, uzaqda çılpaq ağacların arxasında dumanın içində yavaş-yavaş oyanan kənd görünürdü. Orada, həyat sanki daha sadə idi, insanlar günəş doğanda oyanır, günəş batanda yatır, heç vaxt nə məna, nə də əbədiyyət haqqında düşünürdülər. Amma Armand üçün hər şeydə məna axtarmamaq mümkün deyildi.
Dəftərə yenidən nəzər saldı. Səhifənin ortasında yarımçıq bir cümlə yazılmışdı:
“İnsan xoşbəxt olmaq üçün deyil, xatırlamaq üçün yaşayır...”
Qələmi götürdü, yazını davam etdirmək istədi, amma barmaqları qələmi tutanda titrədi. Birdən o fikirləşdi ki, bu cümləni hansısa qadın oxuyacaq. Bəlkə də o qadın onun bir zamanlar sevdiyi, ya da sevdiyini düşündüyü qadın olacaq. Və o qadın bu cümləni oxuyarkən onun bütün zəifliyini anlayacaq.
Armand qələmi yerə qoydu və asta bir nəfəs aldı. "Bəzən yazmaq sevməkdən daha təhlükəlidir" - deyə düşündü.
Armand başını kreslonun arxasına söykədi, gözlərini tavana dikdi. Tavanın köhnə, saralmış naxışları sanki ona baxırdı hər xətt, hər çat sanki bir insan ömrünün gizli tarixini danışırdı. O, tavana baxdıqca qəribə bir fikir keçirdi:
“Bəlkə də biz hamımız yalnız tavandakı bu çatlar kimiyik. Görünüşcə təsadüfi, amma hər birimiz hansısa əlin Tanrının, ya da kor bir təsadüfün zərbəsi ilə yaranmışıq. Ya da yaşayaraq bunu cilovlamağı bacarmayıb yaranmasına əlbir olmuşuq.”
Armand bu fikri düşündükcə dodaqlarında zəif bir təbəssüm yarandı. O, insanları anlaya bilmirdi, nə demək istədiklərini, nələr hiss etdirmək istədiklərini, anlaya bilmirdi. Ən qəribə yanı buydu ki, özü də insanıydı, lakin insan bədənində özünü hiss edən, müvəqqəti olaraq rolunu oynayıb daha sonra səhnəni tərk edəcək düşüncəsində olan bir insan. Bir anlıq gözlərini yumdu və öz-özünə pıçıldadı:
- İnsan özünü əbədi bir tamaşada aktyor sanır, amma əslində səhnə yoxdur. Biz oynadığımız rolları bir-birimizə izah etmək üçün yaradırıq. Tamaşa əsnasında oynanılan rollar hətta sevgi də, bəlkə yalnız başqasının gözündə daha maraqlı görünmək üçün icad etdiyimiz ən böyük yalandır. Paris küçələrində sevgi illərdir və əsrlərdir öz tarixini qoruyur. "Paris həmişə sevgi ilə öyünür," – deyə düşündü, amma bu sevgi hekayələrinin çoxu xoşbəxtliklə yox, qətllə, xəyanətlə və ölümlə bitib.
- Pont Neuf… bəlkə də bu şəhərin ən sadiq şahididir. Uşaqkən onlara baxıb məzələnərdik. Fəqət aylar illəri, illər isə ayları əvəzləyərkən əsl məzələnməli olan bizlər idik, deyə düşünürəm. Şəhər meydanına hər gecə gedib orada bir qadın göz yaşlarını daşlara axıdardı, yol ətrafında olan Paris sakinləri isə həyatlarına heç bir şey olmamış kimi davam edərdi. Məryəm ananın heykəli qarşısında ağlayan şəxs, ayaqlarını rahatca hərəkət etdirən, işlərinə tələsməsin deyə pul qazanıb evin büdcəsini düşünən şəxslərin anaları və ya həyat yoldaşı olsaydı bəs, işlərinə həmin rahatlıqla gedə bilərdilər mi? Mən deyim, gedərdilər sevgi adı altında işə tələsirəm deyib, məşuqənin yanına tələsməsin deyə evdən bəhanə uyduraraq çıxan kostyumlu, alicənab kimi görünməyə çalışan cənablar çoxdur. Həmin qadının aqibəti isə heç yaxşı bitmədi...bir kişi isə sükut içində siqaretini çəkib özünü körpüdən atmaq qərarına gəlmişdi, o zamanlar həyatın bizim gözümüzdə saf olan zamanları idi. Bu dünya heç zaman saf illər keçirməyib. Nə də olduqca xoşbəxt olmayıb. Biz sadəcə xoşbəxtik deyə, o demək deyil ki, dünya da xoşbəxtliyə bürünüb. Bəlkə də xoşbəxtlik bizə bürünməyə çalışır, amma içimizdəki canavar buna əl vermir. İçimizdəki canavarı biz yaratmışıqsa xoşbəxtliyi necə dəvət edək? İnsanlar bunun üçün qaçırlar, amma bilmirlər insanın içərisində həm mələk, həm də canavar olmalıdır. Bəziləri üçün artıq o canavar mələyə, mələk isə canavara çevrilib. Bəs biz nəyə çevrilmişik? Mələk kimi görünən canavara? Ya canavar kimi görünən mələyə? İnsanlar Parisdə sevginin gözəlliyini axtarırlar, amma bu şəhər ən çox faciəvi hekayələri sevir…
Bu fikir onu həm rahatlatdı, həm də qəribə bir kədərə qərq etdi.
Armand masadakı dəftərə yenidən baxdı. Yarımçıq qalan cümlə ona indi gülməli gəldi: “İnsan xoşbəxt olmaq üçün deyil, xatırlamaq üçün yaşayır...”
Bu cümlə bəlkə də çox gözəl səslənirdi, amma Armand üçün bu da bir özünü aldatma formasıdır.
- "Xatirələr də yalandır," – deyə düşündü. “Biz keçmişi olduğu kimi xatırlamırıq, biz keçmişi bu gün özümüzü daha maraqlı göstərmək üçün dəyişdiririk. Hətta özümüzə belə yalan danışırıq.”
O, birdən güldü. Bu gülüş soyuq idi, amma özünə qarşı istehzalı…
- “Bəlkə də elə buna görə yazıram öz yalanımı digərlərindən daha gözəl etmək üçün.”
Armand ayağa qalxdı və otaqda yavaş-yavaş gəzməyə başladı. Pəncərədən gələn zəif işıq onun uzun kölgəsini döşəmənin üstündə qəribə bir şəkildə uzadırdı. O, öz kölgəsinə baxdı və bir anlıq ona qəribə gələn bir fikir gəldi:
- “Bax, bu kölgə… Bəlkə də bütün həyatım budur, özümdən daha böyük, amma özü olmayan bir təsvir. Və insanlar da elədir, biz bir-birimizə yalnız kölgələrimizi göstəririk, özümüzü yox.”
Otaqda yenə külək səsi eşidildi. Küləyin səsi sanki bir insan nəfəsini xatırladırdı kimsə otağın küncündə sakitcə nəfəs alırmış kimi. Armand bir anlıq dondu, sanki doğrudan da orada kimsə var idi.
Amma bu hiss tez keçdi. Otaqda yalnız o və öz düşüncələri vardı və bəlkə də bu, ən təhlükəli məhbusluq idi. Armand yenidən kresloya əyləşdi, qələmi götürdü və bir cümlə yazdı:
“Həqiqi tənhalıq otaqda tək qalmaq deyil, öz fikirlərindən qaça bilməməkdir.”
Qələmi bir anlıq havada saxladı, sonra əlavə etdi:
“Bəlkə də bu, insanın əsl cəzasıdır.”
***
©️ Müəllif hüququ qorunur!
